Ani / Erinnerung

Prof. Dr. Kiymet Giray

Henk Lassche’nin resimleri, dogrudan dogruya ani ve içsellestirme kavramlarinin çok katmanli anlamlarinin sanata yansiyan degerleri üzerinde yogunlasan özgün anlatimlardir. Bu baglamda, konu Lassche resimleri üzerine yorumlar yapmak olunca incelenecek, arastirilacak olan ‘Ani’ kavrami, felsefede ve insanbilimdeki anlamiyla karsimiza çikacaktir. Bir baska söyleyisle, Ani, insanin zamansal-tarihsel varliginin vazgeçilmez kosuludur ve varolus boyutundaki anlamiyla da geçmisi kazandiran sey olarak ele alinmaktadir.

Ani farkli anlam degerleriyle Lassche’nin resimlerine yansir. Anma, yadigâr anlamindan yola çikildiginda, bir sanatçi olarak biçemini belirleme yillarina kadar ulasan yillara ve bu yillarin içsellesen niteliklerine göndermeler yapar. Bizi 1960’li yillara götürür.

Meppeler Grubu ile tanismasinin Lassche’nin sanatçi olma istemine yaptigi etkini animsatir. Bu yillar, Giethoorn manzaralarini tuvallerine tasiyan Hendrik Broer’i yakindan izledigi ve anilarina yerlestirdigi dönemdir. 1970’lerin anilari içinde

Hengelo ve Henk ter Horst’la ve özellikle de Eksperimentel Grup’u kuran sanatçilar arasinda yer alan Theo Wolvecamp’la tanismasi ve hatta dost olmasi önem tasir. Bu asama Lassche’nin anilari arasinda sanat anlayisini belirlemek, yeni sanatçilarla bir araya gelmek yeni anilar biriktirmektir.

Maurice Wyckaert’in siddetli renk lekeleriyle vurgulanan genis firça izleri, guvas tekniginin renk akislariyla yarattigi manzaralari, Lassche’nin anilari arasinda yerini alir ve bu dönem ve yeni teknik gelisimleri kesfetmek, özgün yorumlara yönelerek yeni deneyselliklere açilmak anlamiyla örtüsür.

Ani kavraminin farkli bir derinligi bu asamadan sonra Lassche’nin öznel seçkisi olarak belirlenir. Saklanmis mental izlenimler olarak açiklayabilecegim bu bölüm, yerler- imgeler ve imler, atmosfer-sinirlar ve sinirsizliklar, cografya-yerler ve mekânlar üzerine kurulu anilarin sakli tutulan izlenimlerini resimlemeye baslar. Bir bellek katmani olusturmaya yönelik Lassche resimleri bu asamada ortaya çikar. Lassche gözlemci olan yönünü kesfeder ve gözlemlerini varsillastiracak olan algilara açik yasam kesitleri yaratarak resimlerinin yeni, deneysel ve öznel seçkileri yansitmasini amaçlar. Farkli cografyalar, farkli atmosferler, farkli mevsimler ve farkli algilar üzerinde yogunlasmaya baslar. Kuzey denisi ve sahilleri, kutup’un sinirlarini evrenin sinirlariyla çözümleyen gözlemlerini yorumlamak için aylar, yillar süren derin gözlemlerle olusturulan bellek katmanlarina dönüsür Lassche’nin resimleri. Kuzeydogu, Overijssel’daki Belter ve Beulaker Wijdte sulari ve enginlerde çalkalanan devingen dalgalarla karsitlanan dingin atmosfer yanilsamalarinin tuvallere yansiyan süzgün ve özgün yorumlari gözleme dayali sinirsiz denemelerin bellegini yansitir.

2001 yilindan baslayarak belleklerde kalan izlenimlerin bilinçli olarak dogdugu, yasadigi topraklarla birlesmesi rastlanti degildir. Avrupa’nin kuzeyinin ilginç cografyasi ile atmosferinin yaratigi öznel algilarin dogal ancak soyut ifadelerini yansitmak istemesi yasaminin izlenimlerini resimlemesi anlamini tasir. Bu asamada Lassche’nin yaratmak istedigi bellek katmanlari, yüzyillarin gerisinde kalan uygarliklarin izlerini yansitan fresk tekniginin anlam derinlikleriyle birlesir.

Insanlarin bellegini olusturan ve Palaolotik dönemin Magara kültüründen baslayarak duvarlar üzerinde katmanlar olusturan ve her biri ayri ayri uygarlik kesitlerinin izlenimlerini anilarinda saklayan fresklerin izlenimleri Lassche’nin soyut ekspresyonist tekniginin bellegini varsillastirir. Sert dalgalarla parçalana sahil seritleri, karlari bölen göller, üzerlerinden akip geçen bulutlarla doga ve atmosfer arasinda kurulu bellek katmanlari bir deniz adaminin; Lassche’nin resimlerinde soyut ekspresyonlarin deneysel yorumlaridir.

2002 yilindan sonra Lassch’nin resimlerinde yer alan ani kavraminin niteligi, geçmisin yasandigi yerleri ve bu yerde yasanan anilari bellekte sakli tutmaktir. Trondheim Fiyordu’nun kapali, agir, gri bulutlari, kesif sisle kapli atmosferinin gizemi Lassche’nin resimlerinde ulasmayi hedefledigi berrak, yalin ancak derin soyut anlatimlarini yaratir. Yagliboya ile yarattigi monokrom etkili uzun gecelerin bellek kesitleri onun sanatçinin soyut ekspresyonist tavrinin gelisim çizgisini yansitir.

Bu gelisim yollar, yillar ve farkli cografyalarin farkli isiklari, degisik bellek Lassche, Alesund kiyilarina yer alan Vanlylven’e döner. Bu asamada yapay isikla karsi karsiya gelir. Gece ve kent isiklari üzerine yogunlasmaya baslar. Bu farkli bir deneyin ve farkli bir resim dili gelistirir.

Kuzeyin soguk isiklarinin Akdeniz’in sicak isiklariyla kesismesi Lassche’nin Ankara Üniversitesi Resim Sempozyumuna katilmasiyla baslar. Dört hafta boyunca Türk sanatçilarla ayni atölyede çalismalar yapan Henk Lassche, farkli bir kültürün kesisen ve ayrilan degerleriyle çalisir. ‘Ankara’da Dans Eden Kadinlar’ sayisiz deneme örneklerinin içinde yapilan iki büyük tuval olarak Ankara Üniversitesi Koleksiyonuna katilir.

Bu bir sokak bellegi, anlik bir olusumun sanatçinin duyarligindan tuvale yansimasidir. Kivrilarak dans eden bedenin soyut ritminin resmidir. Henk Lassche bir sanatçi olarak derin gözlemlerin ve bu gözlemlerden çikarimlarla elde edilen bellek katmanlarinin ressamidir. Türkiye onun ilgi alanina yerlestiginde onun gözlem alanina üç farkli boyut katilir.

Bunlardan ilki Akdeniz’in canli isigi ve derin atmosferidir. Ikincisi Hitit’lerin merkezi Hattusas, Yazilikaya ve Alacahöyük gezisi ile baslayan ve Ege kiyilarinda süre giden, Efes ve Halikarnas’la zenginlesen tariksel bellek olusumudur. Cografya, bir yarimadanin gizemli ve degisik cografyasi dostluklar ve anilarla yeni bir konusal seçki olarak Lassche’nin sanat anlayisina katilir. Bodrum’un, Aspat kiyilarinin Mavisi, Anadolu steplerinin sarisi ve derin isikli atmosferinin büyüsü Lassche’nin resimlerinde yeni soyut ekspresyonlar yaratir. Efes kütüphanesinin kemer bosluklari, Aspat’in kaynagi, Ankara’nin Dans Eden Kadinlari atmosferle anilari birlestiren bellek katmanlari olarak Lassche’nin 2008 den baslayarak 2010 yilina kadar Türkiye’ye gelisleri, kuzey resimlerinin soguk isiklarindan arinan sicak ve etkileyici ekspresyonlara, deneysel çalismalara yöneldigini kanitlar.

Önemlisi, Lassche’nin sanatinin farkli ülkelerin, farkli cografyalarin ve atmosferlerinin anilarini deneysel bir yaklasimla betimledigini vurgular.